40 гадоў з дня аварыі на Чарнобыльскай АЭС
25.04.2026 г.
1. Пасля найбуйнейшай у гісторыі атамнай энергетыкі аварыі амаль чвэрць тэрыторыі Беларусі, на якой пражывала пятая частка насельніцтва краіны, аказалася забруджана радыёнуклідамі. Спынілі існаванне 479 населеных пунктаў (у Гомельскай вобласці — 306, у Магілёўскай — 173).
2. Дзяржаўная палітыка была накіравана на зніжэнне радыяцыйнай рызыкі для здароўя людзей, гарантаванне бяспекі іх жыццядзейнасці. Было праведзена перасяленне (з забеспячэннем жылымі памяшканнямі, кампенсацыйнымі выплатамі, дапаможнікамі і льготамі), дэзактывацыя тэрыторый і пахаванне радыеактыўных адходаў, абмежаванне доступу на забруджаныя тэрыторыі, шырокамаштабны комплекс мер па максімальнаму зніжэнню доз апраменьвання, спецыяльныя меры ў сельскай і лясной харчаванні.
Створаны Палескі дзяржаўны радыяцыйна-экалагічны запаведнік, які адыгрывае важную ролю ў захаванні біяразнастайнасці.
Рэалізавана шэсць дзяржаўных праграм па пераадоленні наступстваў аварыі і сацыяльна-эканамічным развіцці пацярпелых рэгіёнаў. Дзейнічае Дзяржаўная праграма «Інфраструктура бяспекі насельніцтва» на 2026-2030 гады.
3. За пасляаварыйны перыяд з зон радыеактыўнага забруджвання вернута да нармальных умоў жыццядзейнасці 1657 населеных пунктаў або 45 працэнтаў ад агульнай колькасці населеных пунктаў, размешчаных на тэрыторыі радыеактыўнага забруджвання (без уліку эвакуіраваных і адселеных населеных пунктаў).
У сувязі з паляпшэннем радыяцыйнага становішча паступова скарачаецца колькасць населеных пунктаў, размешчаных на тэрыторыі радыеактыўнага забруджвання. Цяпер налічваецца 1847 такіх населеных пунктаў.
4. З моманту аварыі на ЧАЭС плошча тэрыторыі краіны, забруджанай цэзіем-137, у выніку яго радыеактыўнага распаду зменшылася ў 1,8 раза, а плошча забруджвання стронцыем-90 скарацілася амаль у 1,9 раза. Колькасць населеных пунктаў, размешчаных у зонах радыеактыўнага насельніцтва, скарацілася на 45% (1986 год — 3678, 2026 год — 2013).
5. Дзякуючы мерам, што прымаюцца, з 1993 года вернута ў сельскагаспадарчае выкарыстанне 20,5 тыс. га зямель у Брэсцкай, Гомельскай і Магілёўскай абласцях (з іх 11 тыс. га ўведзена з абмежаваннямі па культурах, што вырошчваюцца) са строгім радыялагічным кантролем якасці прадукцыі. Больш за 500 лабараторый і пастоў для маніторынгу стану глеб, раслінаводчай і жывёлагадоўчай прадукцыі, а таксама прадукцыі, якая рэалізуецца на рынках.
6. Праводзіцца радыяцыйнае абследаванне лясных масіваў, якія найбольш наведваюцца людзьмі, у мэтах вызначэння месцаў, дзе збор ягад і грыбоў забаронены. Сетка радыяцыйнага маніторынгу ўключае 120 пунктаў назіранняў, у тым ліку 43 пункты — за атмасферным паветрам, 52 — за глебай, 19 — за павярхоўнымі і 6 — за падземнымі водамі.
7. Рэалізуецца сістэма мер па сацыяльнай абароне пацярпелага насельніцтва, якая ўключае прадастаўленне розных ільгот і кампенсацый, бясплатнае санаторна-курортнае лячэнне і аздараўленне і іншыя. Першачарговая ўвага — дзецям.
8. Работы, накіраваныя на забеспячэнне адраджэння і ўстойлівага сацыяльна-эканамічнага развіцця пацярпелых рэгіёнаў, будуць прадоўжаны (стварэнне новых рабочых месц, спрыяльных умоў для прадпрымальніцтва, уключаючы льготнае падаткаабкладанне, крэдытаванне і інш.).
9. Беларуская АЭС, аснашчаная шматузроўневай сістэмай бяспекі, выпрацоўвае каля 40 працэнтаў усёй электраэнергіі краіны, што дало магчымасць поўнасцю адмовіцца ад яе імпарту і скараціць выкіды парніковых газаў.
Беларусь забяспечыла сябе надзейнай крыніцай экалагічна чыстай і даступнай энергіі на дзесяцігоддзі наперад, пры гэтым зрабіўшы яе даступнай для насельніцтва. Наша краіна ўваходзіць у тройку еўрапейскіх дзяржаў з самымі нізкімі коштамі на электраэнергію.
